Главная > Sukot, Şmini Atseret və Simhat Tora
Çardaqlar Bayramı
Misir əsarəti qurtuluşundan sonra çöllərdə Aclıqda yaşayan İsrail oğullarını xatırlamaq üçün qeyd olunan Sukot (Çardaqlar Bayramı) Tişri ayının 15-ci günündə başlayır. Bayram 8 gün davam edir, ilk iki gün və son iki gün Yomtov, digər günlər Hol ha Moed (iş görülməsinə icazə verilən günlər) olaraq qəbul edilir.
Sukotdan dərhal sonrakı 8. gün (diasporda 9-cu gün) Şemini Atzeret adını alır. Bu gün də Yomtov olaraq qeyd olunar. İkinci günün adı eyni zamanda Simha Tövratdır (Tövratnın sevinci) İsraildə "Şemini Atzeret" və "Simxa Tövrat" eyni gündə qeyd olunar.
Suka
Yeddi gün çardaqlarda (sukalarda) oturacaqsanız, İsraildə bütün insanlar çardaqlarında oturacaqlar. Ta ki İsrail oğullarını Misir diyarından çıxardığım zaman, onları çardaqlarda oturtduğumu nəsilləriniz bilsinlər.
Vayikra 23.42-43
Tövratda izah edildiyi kimi atalarımız Misirdən ayrıldıqdan sonra Vəd edilmiş torpaqlara gəlmədən əvvəl çöllərdə 40 il ərzində dolaşırlar.Bu müddət içində nizamda olmayan İsrail oğulları, ətrafda tapa bildikləri quru kol və budaqlardan düzəldikləri daxma və çardaqlarda yaşayırdılar.
Tövrat da Yəhudilərə o günlərin xatirəsinə yeddi gün ərzində çardaqlarda iqamət etmələrini əmr edir.
Sukalar ən az üç divardan meydana gəlməlidir. Suka kəsilən ağac budaqlarından və taxtalarla inşa etmək lazımdır. Damın arasından gün işığı və ay görüləbilməli, dam müxtəlif meyvələr asılaraq bəzədilməlidir. Hər Yəhudi, bir zeytun böyüklüyündəki çörək parçasını Sukotun ilk gecəsi, Sukada oturaraq yeməlidir.
Əsas olaraq insanlar 7 gün ərzində sukada yeməli, içməli və yatmalıdır. Yeməklər əsla Sukanın xaricində yeyilməməlidir. Kənarda yalnız meyvə yeyilib, su içilə bilər.
İndiki vaxtda insanlar hava soyuq olduğundan sukalarda yatmaq istəmədiklərinə baxmayaraq, Sukada yatıb qalxmaq ümumi qaydadır.
Zman Simhatenu (Xoşbəxtliyimizin zamanı)
Bilginlərimizin işlərinə baxdığımızda, Sukot üçün "Zman Simhatenu - xoşbəxtliyimizin vaxtı" ifadəsini istifadə etməsini görərik. Hər nə qədər digər Şaloş Regalim bayramları üçün də bənzər ifadələrdə istifadə etsələrdə, daha çox istifadə olunan adları ilə haqqlarında deyilən arasındakı əlaqə, Sukota baxıldığında daha aşkardır. Məsələn Pesah Bayramı üçün "Zemat Herutenu - müstəqilliyimizi vaxtı", Şavuot üçün də "Zman Matan Tövrattenu - Tövratmızın Veriliş vaxtı" ifadələrdində istifadə edilmişdir. Bu iki bayram adı və ifadələr arasındakı əlaqə çox spesifik olmasına baxmayaraq, "xoşbəxtlik" anlayışı Sukot Bayramı üçün çox ümumi qalmaqdadır. Nə də olsa xoşbəxtlik yalnız Sukota xas deyil, bənzər hər bayram üçün etibarlı bir anlayışdır. Yaxşı Sukotun xatırlatdığı xoşbəxtlik verən hadisə nədir? Xoşbəxtliklə, bir Sukanı eləməyin və içində bir həftə yaşamağın nə kimi bir əlaqəsi var?
Vilna Gaonu başqa bir sualla qarşımız çıxmaqdadır. Talmudda (suka 11b) inşa etdiyimiz Sukanın "Anane Akavod – Şərəf Buludlarını təmsil elədiyinə dair bir fikir vardır. Bu buludlar, bütün Bəni-İsraili səhradakı səfərləri ərzində müsahidə etmiş, düşmənlərdən və təbiətin zərər verici təsirindən qorumuş, ayrıca səfərlərində onlara rəhbər olmuşdur. İşin maraqlı tərəfi, Anane Akavod'un ilk ortaya çıxışı Aprel ayına təsadüf edir. Bəni-İsrail Misirdən çıxdıqlarından etibarən bu buludlar vəzifəyə başlamışlardır. "Vəziyyət belə olarkən," Vilna Gaonu deyir: "bu qorumağı qeyd etməyimiz lazım olan ay Aprel ayıdır. Bizim bunu Tişri ayında qeyd etməyimizin nə kimi bir səbəbi ola bilər?" Sualın cavabı, yenə Vilna Gaonu'ndan gəlməkdədir. Təsvir belədir: Bəni-İsrail "Egeli Azaav - Qızıl Buzov" günahını işlədikləri zaman, bu qoruyucu buludlar ortadan qalxdılar və ancaq Moşe bütün Xalqın tam olaraq əfv edilməsini təmin etməsində və Mişkanın inşaasına başlanmadan əvvəl geri gəlməmişlərdir. Daha əvvəlki yazılarımızda da bildirdiyimiz kimi, Moşenin əllərində ikinci daş löhvələrlə Sinay dağından gəldiyi tarix Yom Kipur, yəni Tişri ayının 10-u idi. Xalq da Mişkanın inşaasına Tişri Ayının 15 ində başladı. Vilna Gaon, Sukot Bayramının 15 Tişri tarixində qeyd edilməsinin səbəbinin bu olduğunu bildirir.
Buradan, yalnız Allahın bizə buludlar yoluyla verdiyi qorumayı deyil, Bəni-İsrailin günahından sonra ortadan qalxan bu buludların, Allahın bağışlaması nəticəsində geri gəlişlərində də qeyd edtdiyimizi anlayırıq. Bu baxımdan baxıldığında Sukotun niyə xoşbəxtliklə əlaqəsi açıqlığa qovuşmuş olar. Tanrının vermiş olduğu möcüzəvi qoruma, cəza olaraq alındıqdan sonra təkrar Bəni-İsraile Tanrı tərəfindən bəxşedilmişdir. Dahası, bu vəziyyət Kipuru hələ keçirmiş və günahlarından təmizlənmiş olan cəmiyyətin Tanrı tərəfindən köhnə statusunda tanınması təkrar reallaşmışdır. Anane Kavod ilə əlaqədar yuxarıda izah edilən hadisələr ilin bu vaxtında meydana gəldiyindən Sukot Bayramı da bu dövrdə qeyd olunur. Hadisələr həqiqətən də bir xoşbəxtlik qaynağıdır və Sukotun təyin olunması üçün bəlkə də ən uyğun ifadə, "Zman Simhatenu - xoşbəxtliyimizin zamanı" olacaqdır.
Ancaq vəziyyət bu qədər sadə deyildir. Çünki yuxarıda kı, izah başqa bir sualı yaratqmaqdadır: Əgər buludların ortadan yox olmasının səbəbi həqiqətən Bəni-İsrailin işləmiş olduğu günah idi isə, niyə geriyə dönüşləri bağışlanmalarının tarixi olan Yom Kipurda deyil də bundan beş gün sonra reallaşmışdır?
Rabenu Yona, əsəri Saar Teşuvada hər şeyin Tanrının bağışlaması ilə sona çatmadığını bildirir. Günah işləmiş bir insan, bütün səyiylə dua edərək teşuva etməsi nəticəsində Tanrı tərəfindən bağışlana bilər. Ancaq bu vəziyyət, yalnız o günah üçün cəza almaması mənasını verməkdədir. Çünki Tanrının bir insanı bağışlaması, bu adamın Allahın gözündə tam olaraq lütf tapması üçün kafi olmaya bilər. Tanrı, etmiş olduğu səhvdən ötəri, hər nə qədər onu cəzalandırmayacaqsa da, günahın törədildikdən əvvəlki yaxınlığı göstərməyə bilər. O adamın duaları Tanrı tərəfindən köhnəsi qədər qiymətli qəbul edilməyə bilər. Günahın törədildikdən əvvəlki yaxınlığın təkrar təmin edilə bilməsi üçün, teşuva etmiş adamın dua etməyə, tsedaka verməyə və mümkün olduğu qədər çox mitsva etməyə ehtiyacı vardır. Ancaq bu şəkildə insan özü ilə Allah arasında köhnədən var olan yaxın ünsiyyəti təkrar təmin edə. Tanrının bir insanı tamamilə bağışladığının göstəricilərindən bir dənəsi də, o adama köhnəyə görə daha çox mitsva etmə şansı verilməsidir. Bir insanın, Allahın Sözü'nü dinlədiyində, qarşısında, bu yaxınlaşmağı artırma məqsədini güdən daha çox mitsva variantının ortaya çıxdığını, səhv işləməsini nəsihət impulsunun daha zəif olduğunu və doğru şəkildə davranma istəyinin daha yüksəldiyini fərqinə vardığı zaman, teşuvasının Tanrı qatında qəbul edildiyindən artıq şübhə etməsinə ehtiyac yoxdur.
Tanrı Bəni-İsraili qızıl buzov günahından ötəri bağışladıqdan sonra, bu əfvi sonuna qədər aparmaq üçün istək eşitdi. Xalqa, Özünə olan bağlılıqlarının nə qədər yüksək olduğunu göstərə bilmələri üçün bir fürsət verdi və onlara Mişkanı inşa etmələrini əmr etdi. Bu tikinti, fərdi maddi və mənəvi dəyərin xaricində, könüllü işi də bildirməkdəydi. Hər kəs bir şəkildə bu inşaata iştirak etdi və bu şəkildə Tanrıya olan sevgi və bağlılıqlarını sübut etdilər. Mişkanın inşaatının başlanğıcında bir nöqtə açıqlığa qovuşmuş olurdu: Bəni-İsrail tam olaraq teşuva etmiş və Allahla yaxınlaşa bilmək üçün böyük səy göstərmişdi. Gerçək əfv elə bu zamanda reallaşdı. Tanrı qoruyucu buludları təkrar Xalqın xidmətinə təqdim etdi və onlar da Mişkanın inşaasına başladılar.
Bəni-İsrailin buludların geri gəlməsi səbəbiylə duyduqları sevinc tanılanamayacaq qədər böyükdür. Bu şəkildə teşuvalarının qəbul edildiyini anlamış oldular. Çünki Mişkanın inşaatıı əmri ilə, Tanrıya xidmət üçün bir fürsətə daha sahib olmuşdular. Bunun yanında, qoruyucuları və rəhbərləri olan buludlar təkrar onlarla idilər. Artıq Allahın gözündə lütf tapdıqları mövzusunda şübhələri qalmadı.
Sukot Bayramını qeyd etdiyimiz zaman, yalnız atalarımızın Anane Kavod'un öncə gəlmələri səbəbiylə duyduqları sevinci xatırlamaqla deyil, bu günün bizlər üçün bir bayram olması üçün də sevincli olarıq. Elul ayının əvvəlindən Yom Kipura qədər olan qırx günlük bir teşuva müddətinin ardından, Allahın gözündə lütf tapmış olmağı ümüd edərkən; ilin ən müqəddəs günündən olduqca qısa bir müddət sonra Allahın bizə təqdim etdiyi bir çox mitsvayı yerinə yetirmə şansını əldə edərik: Suka da oturmaq, Arbaa Mini (Dörd bitki növü - Lulav (Xurma budağı), Etrog (bir sitrus bitkisi), adası (murta ağacı budaqları), Arava (Söyüd budaqları) ilə dua etmək və müqəddəs bayram gününü şərəfləndirmək bunların ən tez ağla gələnlərdir. Bizlər də eynilə atalarımız kimi, Allahın bizə təqdim etmiş olduğu bu müxtəlif mitsvaları yerinə yetirmə imkanını sevinclə qarşılamalı və dəyərləndirməliyik. Çünki bu imkan, Allahın bizi bağışladığınız və bizə yeni bir şans verdiyinin bir göstəricisidir.
Yuxarıda da bildirdiyimiz kimi Sukot "Zman Simhatenu-xoşbəxtliyimizin Zamanı "şəklində təyin olunmaqdadır. Sukot Bayramı bizim, bu sevinci atalarımız qədər hissedəbilməyimiz üçün nəzərdə tutulmuş bir zamandır. Bu, hamımızın, Yom Kipurda etdiyimiz duaların qəbul edildiyindən əmin ola biləcəyimiz bir zamandır. Bu, bayramla xüsusiləşmiş bir çox mitsvayı edə biləcəyimiz və bundan xoşbəxt olacağımız bir zamandır. Xoşbəxt olmaq üçün bizə bəxş edilmiş bu fürsəti yaxşı bir şəkildə qiymətləndirməyimiz lazımlıdır. Bu şəkildə Tanrıya xoşbəxtlik və bağlılıqla xidmət etmiş və "İvdu Et Asem Besimha Bou Lefanav Birnana - Aşeme xoşbəxtliklə xidmət edin, Onun qarşısına terennümlə gəlin" (Teilim 100:2) Sözünü yerinə yetirmiş olarıq.
Dörd Növün Sirri
Hər Yəhudi Bayramının, müəyyən bir xarakter xüsusiyyətimiz üzərində işiməyimizə və həyatımızın müəyyən bir istiqamətini yaxşılaşdırılmasına yardım cıolan xüsusi bir enerjisi var. Bayramın mitsvaları (qaydaları) məqsədimizə çatmamıza köməkçi olan vasitələrdir.
Ümumiyyətlə, buna diqqət etməyimizin açarı dualarda tapılır. Dua kitabları Sukottan "Zman Simhatenu - sevincimizdir zamanı" olaraq bəhs edir. Sukot bir həftəlik sevinc zamanıdır!
Yeddi gün üçün, konfortlu evimizi buraxıb, Sükan adını verdiyimiz bir daxmaya yerləşirik.Bunun bizi xoşbəxt edəcəyini necə düşünə bilərik?
Buradan çıxarılan dərs, bizi xoşbəxt edənin ətrafımızı əhatə edən fiziki obyektlərin olmadığıdır.İnsan çox gözəl bir evdə yaşayıb hamısıyla bədbəxt və ya köhnə bir daxmada yaşayıb çox xoşbəxt olabilər.Xoşbəxt olmağımızın açarı münasibətlərimizdəki müvəffəqiyyətdir. Bu da özümüzlə, digər insanlarla və Tanrı ilə olan əlaqələrimizi əhatə edir.
Bəşəri Münasibətlər
Lulav, əlaqələr yolu ilə xoşbəxt olmağı bacarmaq üçün əhəmiyyətli ipucları təqdim edir. ("Lulav" xurma ağacı yarpağının adıdır, yanındakı digər üç növün ən böyüyü olduğundan dörd cür yarpağa da adını vermişdir.)
Kabalistlər Lulav'ın 4 cür yarpağının dörd fərqli Yəhudi tipini ifadə etdiyini söyləyirlər:
1. Etrog 'un gözəl bir qoxusu və gözəl bir dadı vardır.Həm yaxşı işlər görən həm də Tövrat məlumatı olan insanı ifadə edir.
2. Hadas 'ın (mersin ağacı) gözəl qoxusu vardır ancaq məğlub edə bilməz. Bu da Tövrat məlumatı əskik amma yaxşı işlər görən insanı ifadə edir.
3. Lulav (xurma ağacı) yeyilə bilər ancaq qoxusu yoxdur. Bu da Tövrat məlumatı olub yaxşı işlər görməyən insanı ifadə edir.
4. Arava 'nın (söyüd ağacı) isə nə qoxusu, nə də dadı vardır. Bu da nə Tövrat məlumatına sahib nə də yaxşı işlər görməyən adamı işarələr.
Sukotta bu dörd növ bitkini birləşdirir, bağlaarr və hamısını birlikdə sallayarıq. Lulav ancaq dörd növün də bir yerdə olduğu zaman Kaşerdir (etibarlıdır). Əgər biri əksikdirsə bütün Lulav etibarsızdır.
Benzer əsasın, Bet-Amikdaşa gətirilən bu tütsü  üçün də etibarlı olduğunu görməkdəyik. Bu tütsüyü meydana gətirən 11 maddədən biri olan "helbana" ədviyyatı çox pis kokardı.Buna baxmayaraq, bu tütsü ancaq bütün içindəki maddələr tamam olduğu vəziyyətdə etibarlı idi. Bu, bizə bütün Yəhudilərə bir bütün halında, tək parça olaraq nəzər salmağımızi öyrədir.
Bəyənmədiyimiz şxslər ola bilər, ancaq yenə də onlarla əlaqələrimizi qoparmamalıyıq. Bəzı şəxslərin bizim dünyamıza aid olmadığını söyləməməliyik. Tersinə, insanlıq bölünə bilməz bir bütündür.Bu təsvirlər sevincin əsasıdır, çünki hamımız bir-birimizə bağlı olduğumuzu anladığımızda, başqalarına qarşı daha səbirli və dözümlü ola bilərik.
Lulavı tutduğumuzda Etrogu da Aravaya (söyüd ağacı) bitişik tutarıq. "Ən yaxşı" olanın "ən aşağı olana" təsir etməsi üçün onun yanında yer almalıdır.
Bu düşüncə Sukamıza başqalarını dəvət etmə mitsvasını anlamamızı təmin edir. Bu il yaxşı tanımadığınız birini də Sukanıza dəvət etməyə çalışın.
Özünüzlə Münasibətlər
Lulava başqa bir baxış bucağıda 2000 il əvvəl yazılmış olan Kabalistik bir əsər olan "Səfər Bahir" də mövcuddur. Dörd cür, insanların dörd fərqli qisimini təsvir edir:
1. Etrog, duyğularımızın mərkəzi olan ürəyi ifadə edir.
2. Hadasın (mersin ağacı) göz şəklində olan yarpaqları ifadə edir.
3. Lulav (xurma ağacı) bütün hərəkətlərimizin başladıldığı onurğanı ifadə edir.
4. Arava (söyüd ağacı), danışmağımızı təmin edən dodaqları ifadə edir.
Dörd növ bir yerdə bir bütün olaraq tutulmalıdır. Eyni şəkildə sevinci bacara bilmək üçün insan bütün imkanlarını birlikdə istifadə etməlidir. Hissetdiklərinizdən fərqli bir şey deyə bilməzsiniz. Duyğularımızı, hərəkətlərimizi, Söhbətlərimizi və görünüşümüzü birleşdirməliyik. Bu şəkildə, öz sayğınlığımızı, dinclik və sevincimizi təmin edə bilərik.
Allahla Münasibətlər
Dörd növ eyni zamanda Tanrının dörd hərfdən ibarət adını da ifadə edir.
Buradakı açar da birlikdir, hər gün səmadadır oxuduğumuz kimi: "Allah təkdir".
Bəzi hadisələr bizə pis və ya yaxşı olaraq görünsə belə, hamısının Tanrı tərəfindən gəldiyini anlamalıyıq. İnsan , maksimum inkişafı üçün müxtəlif (xoşbəxt olduğu və ya olmadığı) qruplarla çalışmalı, ancaq təməldə hər şeyin Tanrıdan gəldiyini unutmamalıdır.
Bunun fərqində olmaq, bizim əsasa hədəflərimizi davam etdirərək həyatın məsələləriylə mübarizə aparmağımıza köməkçi olur. Tanrı 'nın təkliyinə bağlandığımızda, dünyada xoşbəxtliyi tutmağı bacarmağa yaxınlaşmış olarıq.
Sukot bu əlaqələri qurmaq və həyatımıza tətbiq etmək üçün bir həftəlik fürsətdir. Bu yolda böyük uğurlar əldə etmənin kefini yaşamaq diləyiylə!
HAG SAMEAX!



Вернуться назад