Ana səhifə Əlaqə          בס"ד
Radio Sarı Gəlin
non-stop
Azərbaycan musiqisi







Elanlar

Saytdakı materialların istifadəsi zamanı istinad edilməsi vacibdir. Məlumat internet səhifələrində istifadə edildikdə hiperlink vasitəsi ilə istinad mütləqdir.

Webmoney

Hörmətli qonaqlar!
Bizim layihəmiz qeyri komersial və digər reklamlardan istifadə etmir. Buna görə də, biz Sizin maddi köməyinizə ehtiyac duyuruq.
Əgər Sizdə bizim layihəmizə necəsə kömək etmək istək varsa, Sizə minnətdar olardıq. Bütün yığılan vasitələr serverin ödəməsinə xərclənəcək.
Hesabımız:
Z246503364336

Harada ödəmək
(Dünya üzrə ödəmə məntəqələri)

Rəsmi syatlar

Qonaqlar

Flag Counter


Yəhudi təqvimi



Partnyorlar

Ulpan Moiz

Международная Ассоциация Израиль-Азербайджан

Şalom Gazetesi | Haftalık Siyasi ve Kültürel Gazete

РИЗВАН ГУСЕЙНОВ

1905.az - Genocide 1905

Архитектурная мастерская Ильгара Алиева

Hasturk


Təqvim

«    İyul 2020    »
BeÇaÇCaCŞB
 12345
6789101112
13141516171819
20212223242526
2728293031 

Tarix Olaraq Tora (Tövrat)

14-05-2013, 12:54 | Bölüm: Tarix | Baxılıb: 101 | Səhv tapdınız?

İnsanların tarix boyu tarixi öyrəndiklərini fərz edir amma bu doğru deyil. Əslində iki min ildən daha əvvələ getsəniz insanların tarixlə heç maraqlanmadığını görərsiniz. Qərbdəki ilk tarixçi, E. Ə. 5. əsrdə yaşamış olan Yunanlı Herodot'tur. Ona Tarixin Atası ünvanı verilmişdir. Mükəmməl və çox tərif ilə haqqında danışılan "Zahor: Yəhudi tarixi və Yəhudi Yaddaşı" adlı kitabın yazıçısı Columbia Universiteti tarixçisi Cozef Yeruşalmi deyir ki: Herodot tarixin atası isə, tarixin mənasının atası Yəhudilərdir. "Bu dərin bir fikirdir.
Birincisi, Yəhudilər Herodot'tan çox əvvəl tarixi qeyd etməklə kifayətlənmir, Herodot hadisələri qeyd edərkən yəhudilər hadisələrin dərinliklərindəki anlama baxırdı. Bu daha dərin məna isə, daha əhəmiyyətli və daha mənalı bir şəkildə Tora'nın özündə olur.
Gələcək hissələrdə araşdıracağımız bu hekayələrin ilki Herodot'tan təxminən 1.300 il əvvələ gedir. Bu Avraam'in hekayəsi olub M. Ö 18. əsrdə ya da bu gündən 3.700 il əvvəl yer alır. İndi, Tora'nın bir hekayə kitabı olduğunu səfinə  düşməyin.
Məsələn Avraam Bereşit'te ortaya çıxdığında 75 yaşındadır. Yəhudi tarixinin ən əhəmiyyətli şəxsiyyətlərindən biridir. Tora bizə onun uşaqlığından və ya gənc bir yerişkin  olduğu zamandan söz etmir. Hekayəsi, artıq yaşlı bir adam olduqda başlayır. Tora bizə Avraam'ın həyatının bütün detallarını verməklə maraqlanmaz. Tarixlə olan marağı, yalnız həyatın ən əhəmiyyətli dərslərini öyrətmə yolu olmasından qaynaqlanar. Əvvəlcə və hər şeydən çox, Yəhudiliyin dünya baxışı baxımından bir teologiya kitabıdır. Bu səbəbdən bilməmiz lazım olan təməl məlumatlara diqqət yetirək.
TORA NƏ QƏDƏR doğrudur?
Bu yaxınlarda İsrail qəzeti Ha'Aretz'te çap  olunan bir məqalə Tora'yıkəskin tənqid edirdi. Eyni həftə US News and World Report-həm də qapaq hekayəsi olaraq-Tora'nın arxeologiya qarşısındakı doğruluğunu dəstəkləyən bir meqalə yayımladı. Belə tamamilə zidd fikirlər səbəb nədir? Çünki arxeologiya çox kompleks bir mövzudur. Bu səbəbdən bir az təmkinli davranmaqda fayda vardır.
Arxeologiyanın tərifi "köhnə mədəniyyətlərin və insanların fiziki qalıqlarının ortaya çıxarılması və şərh olunması" dır. Arxeologiyanın tərifi içində "şərh" sözcüyünün olduğuna diqqətinizi çəkmək istəyirik.
Bir arkeologu müəyyən bir tapıntının mənasını necə şərh, başqa bir arkeologu eyni tapıntının mənasını necə yorumladığından çox fərqli ola bilər. Arxeologiya çətin bir elm deyil. Bir arxeoloq bir qaya, qab və ya quruluş hissəsi tapdığında nə mənaya gəldiyinə qərar verməyə çalışır. Tapıntı yazılı bir sənəd deyilsə üzərində bir etiket daşımaz. Hətta yazılı sənədlər belə şərhə açıqdır. Bu səbəbdən insanlar arxeologiyanın nə deyib nə demədiyi haqqında qəti mülahizələri olduqda çox diqqətli olmalısınız çünki arkeologu taraflılığı, məlumatı necə şərh etdiyini təsir.
Tora'nın ilk kitabları söz mövzusu olduğunda, Tora'daki şəxsiyyətlər haqqında birbaşa dəlil azdır. Ancaq bol miqdarda dolayı ya da ikinci dərəcədə dəlil vardır: adlar, yerlər, iş Razılığa gələn, evlilik əqd, köç yolları. Tora'daki çox sayda məlumat arxeologiya tərəfindən təsdiqlənmişdir. Bu, Tora'nın ilk kitabları üçün söz mövzusu olandır. Ancaq daha sonrakı kitablarda, məsələn Krallar Kitabı (Neviim) kimi, mükəmməl birbaşa dəlillər, digər imperatorların yazılı qeydləri, və s. var. Nə var ki ilk hadisələr az çox tarixi bir boşluq və təəssüf ki, arxeoloji boşluq içində iştirak edər. Bir məhkəmədə etibarlı olanın arxeoloji də etibarlı olduğunu ağılınızda yapış: Dəlil olmaması, olmadığının dəlili deyil. Avraam'ın dəvəsinin semerini tapmamış olmamız, Avraam'ın bir dəvəyə və ya səmərə sahib olmadığı mənasını verməz. Üstəlik Tora'nın əsas tarihselliğini dəstəkləyən bol miqdarda ikinci dərəcədə dəlil vardır. Arxeologiya Tora'yı qəti olaraq sübut amma yalanlamadığı da şübhəsizdir.
Əslində mətndə çox böyük nisbətdə tarihsellik olduğunu gedərək daha çox anlayırıq. Xülasə Tora bir tarix kitabı deyil amma tarix və mədəniyyət daxildir, bu da arxeologiya tərəfindən az ya da çox dəstəklənir. Tora bir təlim kitabıdır və tarixin şəkillərini öyrənmənin ideal bir yoludur. Əgər tarix öyrənmənin səbəbinin dərs almaq olduğunu başa, o zaman Tora'daki hadisələrə xüsusi bir diqqət göstərməliyik lazımdır.
YƏHUDİ tarixində qaydalar
Ataların hərəkətləri uşaqlara dövredilir. (Nahmanides) Bu çox məşhur bir Yəhudi sözüdür və Nahmanides bunu söyləyən tək insane  deyil. Bu söz nə  mənanı verir? Mikrokozmik səviyyədə, Tora'da Bereşit'in hekayələrində ataların başına gələnlərin uşaqları tərəfindən təkrarlandığını görəcəyik. Makrokozmik səviyyədə isə ilk ataların şəxsiyyətləri və qarşılıqlı  təsirləri, bütün Yəhudi tarixinə və bütün insanlıq tarixinə model olacaq. Buna görə Tora'nın bu erkən mərhələsində nə olub bitdiyinə çox diqqət etməliyik çünki qanunlar burada meydana gəlmişdir. Bunlardan başqaYəhudi xalqının dünya planetində müzakirə bir şəkildə, həyatda qalmış ən qədim xalq olduğunu xatırlamalıyız. Dünyanın dörd bir yanına dağıldığında, Yəhudi tarixini öyrənərkən insanlıq tarixinin hamısına diqqət etməliyik. Bu böyük bir qaydadır. Yəhudi tarixini anlamaq demək, geniş mənada dünya tarixi haqqında ümumi məlumat əldə etmək deməkdir. 

Yerləşdirdi: admin