Ana səhifə Əlaqə          בס"ד
Radio Sarı Gəlin
non-stop
Azərbaycan musiqisi







Elanlar

Saytdakı materialların istifadəsi zamanı istinad edilməsi vacibdir. Məlumat internet səhifələrində istifadə edildikdə hiperlink vasitəsi ilə istinad mütləqdir.

Webmoney

Hörmətli qonaqlar!
Bizim layihəmiz qeyri komersial və digər reklamlardan istifadə etmir. Buna görə də, biz Sizin maddi köməyinizə ehtiyac duyuruq.
Əgər Sizdə bizim layihəmizə necəsə kömək etmək istək varsa, Sizə minnətdar olardıq. Bütün yığılan vasitələr serverin ödəməsinə xərclənəcək.
Hesabımız:
Z246503364336

Harada ödəmək
(Dünya üzrə ödəmə məntəqələri)

Rəsmi syatlar

Qonaqlar

Flag Counter


Yəhudi təqvimi



Partnyorlar

Ulpan Moiz

Международная Ассоциация Израиль-Азербайджан

Şalom Gazetesi | Haftalık Siyasi ve Kültürel Gazete

РИЗВАН ГУСЕЙНОВ

1905.az - Genocide 1905

Архитектурная мастерская Ильгара Алиева

Hasturk

Təqvim

«    İyun 2020    »
BeÇaÇCaCŞB
1234567
891011121314
15161718192021
22232425262728
2930 

Moşe (Musa)

14-05-2013, 14:22 | Bölüm: Tarix | Baxılıb: 156 | Səhv tapdınız?
Ən böyük ziddiyyətlərdən biri: Yəhudi xalqının xilaskarı, ən böyük Yəhudi düşmənlərinin evində yetişdirilməsi idi. Şübhəsiz, Misirdən Çıxış, Yəhudi tarixindəki ən əhəmiyyətli hadisələrdən biridir, gələcəkdə olan hadisələrin kiçik bir modelini meydana gətirmişdir.
Yelləncəkdə bir aşağı bir yuxarı gedən hadisələri tarix boyunca davamlı görməyə davam edəcəyik. Ümumi olaraq, ən üst nöqtədə, Yəhudilər yüksəlmiş, ən alt nöqtədə isə, enişə uğramışlardır. Misirdən Çıxış hekayəsi, necə Yəhudilərin yaxşı bir vəziyyətdəykən, (Misirə fironun özü tərəfindən qəbul edilmişlər) çox pis şərtlər içinə girdiklərini və daha sona ruhani dəyərlərin ən uca  nöqtəsinə çatdıqlarını (Allah tərəfindən köləlikdən kurtarılmışlar və Sinay dağında Tora'yı almışdılar) izah edir. Misirdən Çıxış hekayəsinin başladığı nöqtədə, Yosef zamanında Misirə 70 şəxsiyyət bir qrup olaraq enən Yəhudi xalqı 3 milyon adam olmuşdu. Bu göründüyü kimi inanılmaz bir rəqəm deyil. Tək etməniz lazım olan hər ailənin 12 uşağının olduğunu bilməkdir. 5 nəsildə bu ədədə asanca çata biləcəyi hesablana bilər.
Yəhudilərin sürətlə çoxalması Misirliləri narahat etmişdi. "Yəhudilər çox yaxın , gələcəkdə bizə qarşı başqaldıracaqlardır " deyə düşünməyə başlamışlardır. Bunun üzərinə firon da soyqırımı xatırladan bir qərar alır: Bütün yəhudi oğlanları öldürüləcək!. (Bu klassik antisemitizm hadisələrin inkişaf mərhələləridir)
Bu sırada Moşe doğulur. Ailəsi ilk əvvəl onu saxlamağa qərar verir, lakin bir neçə ay sonra, yaxında yaxalanacaqlarını anlayırlar. Daha sonra, anası, bir şəkildə oğlunu qurtarmaq üçün onu su keçirməyən bir səbətə qoyduqdan sonra, Nil çayının sularına buraxır. Hamımızın bildiyi kimi, onu qurtaran adam fironun qızından başqa heç kim deyil. Ən böyük ziddiyyətlərdən biri! Bu planın bir parçasıdır. Əvvəldən ifadə edildiyi kimi, dərman, xəstəlikdən əvvəl yaradılmışdır. Bu klassik hadisələrə başqa bir nümunədir. Bu hadisə insanın ağlına bir sual gətirər: Yəhudi millətinin qurtarıcısı, Yəhudilərə düşmən olan bir millətin evində mi yetişdiriləckdi? Bunun müasir bir versiyası, Nazı Almaniyasından atılacaq bir uşağın Adolf Hitlerin nəvəsi olaraq yetişdirilməsi olardı hərhalda. Buradakı hadisə də eynilə bunun kimidir. Müasir halıyla düşündüyümüzdə Moşeni sarayda büyüdülməsinin nə qədər tərs olduğunu daha yaxşı anlaya bilərik.
MİSİR TARİXİ
Bu vaxt, hekayənin bu hissəsindəki firon kimdir? Yəhudi təqvimini Miladi təqvimə çevirsəniz, Misirdən Çıxış e.ə. 1314 - 1313 illəri arasında baş verir. Lakin bu tarix bizi səhv istiqamətləndirə bilər. Əvvəlcə, müasir dünya tarixində istifadə Misir xronolgiyası, insanlıq tarixinin ən köhnə sivilizasiyaları olan Misir və Aşşur krallarını təxmin etməyə çalışan elm adamları tərəfindən yalnız keçən əsrdə yığılmışdır. Bu xronologiya, əksəriyyətlə təxminlərdən  meydana gəlmişdir. Köhnə Misir haqqında hər hansı bir kitab açdığınızda, fərqli fironların nə zaman başda olduğuna dair bir çox fərqli təxminlə qarşılaşarsınız.
Ümumi olaraq Exodus (Çıxış) hadisəsiylə uyğunlaşdırlan  fironlar Seti  və Ramsesdir. Ramses II, şübhəsiz dövründə ən çox quruluş inşa etdirən firavundur. Tora'nın da Yəhudilərin Piton və Ramses şəhərlərini inşa etdiklərini ifadə etməsi maraqlıdır. (Şemot 1:11) Təbii ki, onların bu şəhərləri inşa etmələri 116 il almışdır. Bu vaxt da birdən çox fironun başa keçmişdir. Çaşdırıcı hadisə, Ramsesdən sonra Misirdə 10 illik bir xaos dövrünün baş olmasıdır. Bu əlimizdəki qaynaqların verdiyi məlumatlardır. Əslində, Misir, 10 fövqəltəbii bəla ilə yox edildisə bu vəziyyət elmi tarixi qaynaqlarla da üst-üstə düşməkdədir. Bu bəlalardan sonrakı bir neçə il vəziyyətin yaxşı olmaması təbiidir. Ramsesdən sonra başa keçən fironun adı Merenptah idi və E. Ə 13. əsrin sonundan 12. Əsrin başına qədər Misirin başında idi.
Maraqlı olan, onun vaxtından, hal-hazırda "İsrael Stele 'deyilən bir həbin olmuş olmasıdır. Bu tablette, Firon Merenptah'ın Kenaan, Sina / İsrael bölgəsindəki, kampaniyalarından hissələr vardır. Bu da "İsrael" in Tora'dan başqa bir qaynaqda görüldüyü ilk yerdir. 3,200 illik bir tapıntıdan  söz edirik. Bu da, Yəhudi tarixində Misirdən Çıkış'tan sonrakı bir dövrə rast gəlir. Tablette nələr yazılmışdır? "İsrael bir dul. Artıq toxumları yox., Yəhudi insanları sildik, artıq onlar yox. "Bu bu mənanı verir: 1. Misirlilər, tarixi hadisələri yazarkən yalan yazmışlardır. 3,200 il sonra da Yəhudilər burada, hələ  də həyatdadırlar. Misirlilər, Yəhudiləri yox etməmişlərdir. Yəhudilər, Misiri tərk etmişlərdir. (Köhnə cəmiyyətlərdə, rəsmi sənədlərdə, başdakı firona xoş getmək üçün   yalan uğurlar yazıldığından bu hadisə, çaşdırıcı deyildir.) 2. Tarixin bu dövründə, Yəhudilərin Müqəddəs torpaqlara girdiyi zaman, başqa ölkələrin sənədlərində İsrael adının keçdiyi haqqında möhkəm dəlillərimiz var. Bu da arxeoloji baxımdan əhəmiyyətli bir tapıntıdır.
Misir Şahzadəsi
Moşe, fironun nəvəsi olaraq yetişir. Firon, o zamanlar hər kəs, dünya üzərindəki ən inkişaf etmiş sivilizasiyanın idarəçisi olaraq dünya üzərindəki ən güclü adamdır. Moşe, tamamilə assimilyasiya olub ərköyün bir Misirli kimi böyüyəbilərdi. Lakin fironun qızı, Moşeni anasını uşağın baxıcısı olaraq işə almışdı, beləcə Moşe də heç bir zaman Yəhudilərlə əlaqəsini  itirməmiş oldu. Bu səbəblə, günün birində Misirli bir növbətçinin Yəhudi bir işçini döydüyünü gördüyündə, buna dözə bilməyib, Misirli növbətçinin öldürməsi çaşdırıcı deyildir. Bu hadisə qulaqdan qulağa yayılınca, Moşe canını qurtarmaq üçün qaçmaq məcburiyyətində qalır. Sina yarımadasının digər tərəfindəki Midyan şəhərinə qaçır. Artıq, Moşe, Yitro ilə qarşılaşar və qızlarından biri ilə evlənir. Moşeni arvadının adı Tziporah'tır və Tora, onun qara olduğunu söyləyər. Moşeni Gerşon və Eliezer adında iki oğlu olur. daha sonra da çoban olur. Bu baxımdan, Yəhudilərin ən böyük atalarının da nümunə götürmüş olur: Avraam, Yitshak və Yaakov və Yaakov'un 12 oğlunun hamısı çobandılar. Ağılımıza belə bir sual gələ bilər: Niyə Yəhudilərin liderlərinin bir çoxu çabandı? Əgər çobanları, işləri əsnasında izlədiysəniz, bir çoxunun bir küncdə oturub xəyal qurmaqdan başqa bir şey etmədiklərini görmüsünüz. Bir çobanın düşünmək üçün çox zamanı vardır, bu da peyğəmbər ola bilmək üçün ən çox lazım olan şeylərdən biridir. İnsanın öz özünü daha üst bir mövqeyə, fiziki həqiqətin kənarında sonsuzla əlaqə qurduğu yüksək bir ölçüyə çıxa bilməsi  üçün çox çalışması və çox düşünməsi lazımdır. Xüsusilə də düşünmək üçün zamana ehtiyac vardır. Yəhudi liderlərinin çoban olmalarının bir başqa səbəbi də çobanların, böyük bir qrup canlıyla maraqlanıb, onları yönləndirmələridir. Yəhudilərin başında olub onları istiqamətləndirmək, dünyadakı ən çətin işdir. Yəhudi tarixindən öyrəndiyimiz ən böyük dərslərdən biri, Yəhudilərin birləşdirmənin və dünya üzərindəki bu ən fərdi cəmiyyəti bir yerdə tutmağın ən çətin işlərdən bir olmasıdır. Çoban olmaq, da bu vəzifə üçün yaxşı bir tapşırığın edilməsini təmin edir.
Yanan  Kollar
Bir gün Moşe, qoyunlarını otladarkən, yanan bir kol görər. Moşeni hekayəsi, yanan kol ilə Allahın Moşeyə göründüyündən bəhs edir və bir çox dərin mənalar ehtiva etdiyindən son dərəcə qiymətli və əhəmiyyətlidir.
Lakin bizlər, Yəhudi tarixini analiz etdiyimizdən, yanan kolları Yəhudi insanlarla eyni  tutacayıq. Oradakı kollar  yanırdı, lakin kol atəş tərəfindən məhv edilmirdi. Yəhudi xalqı da, hər zaman yox olmanın eşiyində  görülmüş lakin hər zaman var olmağı bacarmışdır.
Başqa bir baxımdan, Yəhudilərin Tora'nın atəşiylə, dünyanı dəyişdirəcək bir ideologiya ilə yandıklarını söyləyə bilərik. Moşe, yanan kolda Tanrını gördüyündə Allah, özünü bir çox dəfə, sonsuz bir razılaşma etdiyi ataları Avraam, Yitshak və Yaakov'un Tanrı'sı olaraq təkrar təkrar tanıdır. (Şemot, Misirdən Çıxış 3:6, 3:13,3:15,3:16,4:5) Bu son dərəcə əhəmiyyətli bir hissədir, çünki Yəhudi tarixinin gələcək dövrlərində bir çox insan ortaya çıxıb - məsələn Xristianlar-Allahın Yəhudilər ilə etdiyi müqaviləni pozduğunu və özləriylə yeni bir müqavilə bağladığını (Yunan, "yeni Əhd")  irəli  sürəcəklərdir.
Lakin Allah, 'sonsuza qədər sürəcək' razılaşmanı Avraam, Yitshak və Yaakov'la etmiş və bu bir çox dəfə fərqli zamanlarda yeniləmişdir. Öyrənirik ki, Allahın, insanlıq haqqında çox əhəmiyyətli planları var və Yəhudilər də bu planda əhəmiyyətli bir yerə sahibdirlər. Bu nöqtədə, Allah Yəhudilərin Misirdən çıxarmağa qərar verir. Yəhudilərin Misirə gətirənin də Tanrı olduğunu ağılımızdan çıxarmamaq vacibdir. Yəni Tanrı ola biləcək həm yaxşı həm də pis hadisələrdən məsuldur.
Talmud, yaxşı şeylərin yanında, pisləri üçün də şükür etmək lazım olduğunu söyləyir. Bir insan öldüyündə, "Baruh Dayan Aemet - Gerçək Hakim tərəfindən xeyir-dua alacaq" deyir. Çünki bizlər hər zaman fərq edə bilməsək də, Allahın etdiyi hər şey bir planın hissəsidir. Bəzən, insanları, pis bir vəziyyət içinə soxar ki, dünya üzərindəki vəzifələrini reallaşdıra bilsinlər. Səhv hadisələr yalnız 'şeytanın işi', yaxşılıqlar də Tanrının deyil. Bunları göz önünə alsaq, Misirdə Yəhudilər, xalq olaraq çox çətin bir vəziyyətdə qalmışlar, və beləcə Allah da onları çıxardıb, Yəhudi ulusuyla xüsusi bir əlaqə qurabilmiştir. Tanrı, Moşeyə bunları izah etdikdən sonra belə deyir: "Geri qayıt və firona, 'insanlarımız getmək üçün sərbəst burax'"
Xalqımı getmək üçün Burax
Əmr edildiyi kimi, Moşe, Misirə geri dönər, böyük qardaşı Aaron ilə fironun hüzuruna çıxar. "Atalarımın Tanrı'sı  sənə bildirməmi istədi ki," Xalqımı burax getsinlər.  Buna qarşılıq olaraq, firon hirslənər: "Sən nədən  bəhs edirsən? Allah da kim? Mən onu tanımıram! "
Köhnə Misirlilərin 2.000 fərqli tanrıları var idi.. Tək və güclü bir tanrı fikri, tərəfindən çox Misirlilər üçün aydın olmayan  bir anlayış idi - onların dünya görüşünə uyğun gəlmirdi . Firon dinləmirsə, Moşe nə edəcəkdi? Əsasını götürüb, yerə atdı və birdən əsası ilana çevrildi. Firon bundan heç  təsirlənməmişdir. Öz sehrbazları da eyni şeyi edə bilərdilər.
Köhnə dünyada Sehrin və ruhani fikirlərin, hal-hazırda heç düşünmədiyimiz şəkildə kqvrandıqlarını anlamaq əhəmiyyətlidir. Bu gün sehr bəhs etdiyimizi, əslində, o günlərdəki kimi təbiət qüvvələrinə qarşı qoymağı deyil illüzyondan bəhsedərik. Bir maddi həqiqətin, bir də ruhani həqiqətin var olduğu fikri, Yəhudi inancındakı əsas anlayışlardan biridir. Fiziki olan ruhani gerçəyə köçürə bilər, fiziki dəyişdirmək üçün ruhani güclər istifadə edilə bilər. Və bunları da ya qaranlıq gücləri ya da aydınlıq gücləri istifadə edərək edərsiniz. Misirlilər da qaranlıq gücləri istifadə edə bilirlərdi və bir asanı necə ilana çevirməyi də bilirdilər. Bu səbəblə Moşeni etdiyindən təsirlənmədilər. Lakin Moşe daha yeni başlayırdı...


Yerləşdirdi: admin